در دوازدهمین و آخرین مطلب از مجموعه «سلامت ذهن و روان در شرایط دشوار» مروری میکنیم بر یازده قسمت پیشین و تمام موارد را به طور خلاصه در این بخش به طور خلاصه بیان میکنیم.
سرکوب سیاسی در ایران: چه کسانی در معرض فشارهای ذهنی بالا هستند؟
- زندانیان سیاسی
- افراد تحت پیگرد قضائی و در معرض تهدید امنیتی
- خانواده و اطرافیان زندانیان سیاسی، بهویژه کودکان
- وکلای مدافع
- آسیبدیدگان اعتراضات
- شاهدان سرکوب، جنایات و خشونتها، بهویژه کودکان
- گروههایی که مورد تبعیض مضاعف هستند. مانند افراد کمدرآمد، زنان، افراد بدون مذهب یا غیرشیعه، دگرباشان، گروههای بهحاشیهراندهشده.
- عموم مردم که در معرض استرس و فشارهای سیاسی هستند.
- بعضی کارمندان حکومت که مجبور به اجرای دستورات ستمگرانه آن هستند.
۶ دلیل پنهانماندن آسیبهای ذهن و روان
- ناآگاهی از علائم آسیب
- کمبود درک از خویشتن (هوش هیجانی)
- شرم و خجالت از بیانکردن مشکل
- کمکنگرفتن از متخصصین
- مکانسیمهای انکار و ندیدگرفتن مشکلات
- ناچیزشمردن فشارهای شدید بر ذهن و روان
در بعضی موارد آسیب روانی ممکن است چنان در جامعه شایع و فراگیر شود که “عادی” و “معمولی” به نظر برسد. بعضی از افراد، آسیبهای روانی خود را انکار و یا آن را ناچیز و بیاهمیت تصور میکنند.
به طور کلی، ۶۶ تا ۷۵ درصد از افراد آسیبدیده برای درمان به رواندرمانگران مراجعه نمیکنند. (آمار سال 1399)
بسیاری از مشکلات ذهنی و روانی در صورت اقدام به موقع و آگاهی کافی قابل حل هستند.
۵ عامل تشدیدکننده فشارهای ذهنی و روانی در زندان
- شکنجه، از جمله زندان انفرادی
- تهدیدها و سایر فشارهای فراقانونی
- قطع دسترسی به داروهایی مورد نیاز فرد
- تحمیل و اجبار احتمالی مصرف داروهای خاص درون زندان از سوی مسئولین زندان
- پیدایش مشکلات جسمی (مانند مشکلات گوارشی، …)
۸ اقدام برای آگاهی و کسب مهارتهای سلامت روانی در فرد بازداشتشده یا زندانی
- اطلاع از حقوق شهروندی
- آگاهی از تکنیکهای بازجویی و فشار و مقاومت روانی
- مراقبه و تمرکز
- مدیریت بهینه زمان (مطالعه، یادگیری از سایر زندانیان)
- انجام متدهای دفاع روانی مانند تکنیک تنفس عمیق، تکنیکهای تنآرامی
- عدم مصرف دارو مگر در صورت تجویز پزشک
- فعالیت بدنی ولو در حد بسیار محدود، حتی چند دقیقه در روز
- تمرکز بر اهداف و ارزشهای بلندمدت
فشارها پس از آزادی ؛ مشکلات تطبیق دوباره با زندگی
- بهخاطرآوردن ناخواسته شرایط زندان (فلشبک)
- ازدستدادن دوستان
- تهدیدهای امنیتی
- پیدایش شک وسوءظن
- سرزنششدن، احساس شرم
- تصور بیمعنا و بینتیجهبودن فداکاریها و رنجهای دوره زندان
علائم و اثرهای شکنجه در فرد
- استرس
- ازدستدادن تمرکز
- ناتوانی از تفکر منطقی
- افسردگی و احساس درماندگی
- احساس بیگانگی و تنهایی شدید
- احساس گناه و سرزنش خویشتن
- افکار خودکشی یا خودزنی
- مشکلات خواب
- سوءظن و احساس مداوم درخطربودن
- فلشبکهای آزاردهنده
سواد سلامت روان چیست؟
دانش و آگاهی افراد در مورد سلامت یا بیماریهای ذهن و روان، سواد سلامت روان است.
۶ روش حمایتی پس از زندان برای پیشگیری از خودکشی
- انجام معاینه پزشکی و آزمایش کامل خون، برای اطمینان از سلامت جسمی
- کمکگرفتن از رواندرمانگران و مشاوران
- زماندادن به خود و دیگران برای عبور از دورههای بحرانی
- تقدیر و پشتیبانی از فرد آزادشده برای مقاومت
- تداوم گفتوگو با فرد آزادشده بدون اجبار او به بیان مطالب
- احتیاط در دسترسی فرد آزادشده به دارو
اقدامات عمومی برای کمک و مراقبت از سلامت روانی زندانیان
- گسترش فرهنگ سلامت ذهن و روان
- تقویت روحیه عمومی
- تقویت نگرش مثبت به زندانیان سیاسی
- گسترش نگرش مثبت به مشاوران و رواندرمانگران
- آغاز کنشگری
- بیتوجهی به اتهامات ساختگی و شایعات
- قدردانی از فداکاری کنشگران بازداشتشده
- دنبالکردن اطلاعات مهم درباره زندانیان سیاسی
- افزایش دانش حقوقی، مثلا از طریق مراجعی چون مرکز حقوقی «دادبان»
- اتحاد و همبستگی و پرهیز از خشونت کلامی و تنش اجتماعی