در چین – کشوری که رابطه تاریخی پیچیدهای با حاکمیت قانون در دوران مدرن دارد – چن گوانگچنگ[1]، وکیل پابرهنه، گرچه دستاوردهای قابلتوجهی داشت اما سرانجام ناچار شد به شکلی دراماتیک از حصر خانگی خود فرار کند و از سفارت آمریکا در پکن کمک بخواهد تا به آزارهای غیرقانونیای که خود و خانوادهاش با آن روبرو بودند پایان دهد. در میان فعالیتهای او دفاع شجاعانه از افراد حاشیهنشین در شاندونگ،[2] که با بدرفتاری مسئولان مواجه بودند و تحت فشار ناشی از سیاست تکفرزندی قرار داشتند، شاخص است. با این حال، این فعالیتها موجب آزار و اذیت نه تنها خود او، بلکه خانواده، دوستان، حامیان و وکلای او شد. با وجود نابینایی از کودکی، گوانگچنگ – وکیل خودآموخته از منطقه شمال شرقی چین – خود را وقف کمک به کسانی کرد که به خدمات حقوقی دسترسی نداشتند. در حکومت تکحزبی آن کشور، گوانگچنگ و دیگر وکلای پابرهنه[3] مرتبط با جنبش ویکوان[4] در محیطی فعالیت میکردند که از اصول عدالت و حاکمیت قانون فاصله دارد. در ادامه به بررسی مسیر این افراد میپردازیم و درسهای ارزشمندی از اقدامات مصممانه را با هم مرور میکنیم.
وکلای پابرهنه: تلاش برای عدالت
در محیطهایی با منابع محدود، جامعههای مردمی میتوانند روشهای نوآورانهای برای پاسخ به نیازها، از جمله مسائل اجتماعی، اتخاذ کنند. تحت حکومت مائو زدونگ بین سالهای ۱۹۴۹ تا ۱۹۷۶، چین شاهد ظهور جنبش «پزشکان پابرهنه» بود؛[5] افرادی عمدتا کشاورز که با آموزش اندک، خدمات پزشکی حیاتی ارائه میدادند و فعالیتشان به عنوان پاسخی به کمبود خدمات پزشکی دیده شد. این مفهوم در مورد وکلای پابرهنه نیز صدق میکند. آنها فعالان حقوقی خودآموختهای هستند که شکایات مدنی ثبت میکنند، در دعاوی شرکت میکنند و به شهروندان درباره حقوقشان آموزش میدهند. آنها خدمات حقوقی رایگان ارائه میدهند و اغلب پروندههای بحثبرانگیزی مانند افشای فساد مقامات محلی را به عهده میگیرند.
پیدایش وکلای پابرهنه معمولا با تغییرات حقوقی گستردهتری در چین مرتبط است که به نام «جنبش وِیکوان» شناخته میشود. وکلای ویکوان، که به عنوان وکلای حفاظت از حقوق در چین نیز شناخته میشوند، جنبشی کوچک اما تأثیرگذار شامل وکلای حرفهای، دانشگاهیان و فعالان است. آنها به شهروندان چینی کمک میکنند تا حقوق اساسی، حقوق مدنی و حقوق عمومی خود را از طریق دعاوی و فعالیتهای حقوقی طرح و درخواست کنند، ضمن اینکه به پروندههایی مرتبط با حقوق کارگران، حقوق زمینداری، فساد مسئولان، قربانیان شکنجه و حقوق مهاجران رسیدگی میکنند. تعداد این وکلا در مقایسه با کل افراد شاغل در حرفه حقوقی در چین محدود است و تخمین زده میشود که تنها چند ده نفر باشند.[6] بعضی از این وکلا ممکن است دارای مجوز فعالیت حقوقی نیز نباشند.[7]
شرایط امور حقوقی در چین
چین پس از رهبری مائو – که چین پسامائو نیز نامیده میشود – مدعی بازسازی «حاکمیت قانون» شد و حفاظت قانونی از حقوق مردم را [به عنوان سیاست خود] تبلیغ میکرد. اگرچه حرفه حقوقی به طور قابلتوجهی رشد کرد، اما مناطق روستایی همچنان از کمبود متخصصان حقوقی رنج میبرند.[8] با وجود تغییرات، میراث دوران مائو که در آن قانون در خدمت اقتدار حزب بود، همچنان در چین پایدار است. وکلای چینی تحت حکومت تکحزبی با چالشهای سیستماتیک خاصی مواجه هستند که استقلال آنها را محدود کرده و نمایندگی آنها در پروندههایی که علیه منافع دولت است را دشوار میکند. همچنین وکلای حقوق بشری که از فعالان دفاع میکنند، اغلب با آزار و اذیت، لغو پروانه و زندانیشدن روبرو میشوند و سازمانهای حقوقی نیز تحت نظارت و کنترل دولت قرار دارند.[9]
کمبود نیروی متخصص و منابع مالی، تحقق عدالت را با اشکال روبرو میکند. مردم چین به دلیل منابع محدود و ماهیت استبدادی رژیم حاکم، با موانع زیادی برای دسترسی به کمکهای حقوقی مواجه هستند. رویکرد دولت به حقوق مدنی و بشر اغلب با ارزشهای آزادیخواهانه در تضاد است و باعث تنش حکومت با فعالان و مدافعان حقوق مردم مانند وکلای ویکوان و پابرهنه میشود که برای حفاظت از شهروندان در برابر نظام سیاسی کنترلگر تلاش میکنند. سازمانهای حقوق بشری بینالمللی از چین به دلیل سرکوب وکلای مدافع حقوق بشر، که برای آزادیهای مدنی و حاکمیت قانون فعالیت میکنند، انتقاد میکنند. دولت محدودیتها را بر گروههای حمایتگری حقوقی را افزایش داده و عملکرد مستقل آنها را مختل میکند. سیستم حقوقی چین به شدت تحت تاثیر حزب کمونیست قرار دارد که بر استقلال وکلا و دستگاه قضایی تاثیر میگذارد. ظهور جنبش ویکوان در چین با قانون «وکلا»[10] در سال ۱۹۹۶ تسهیل شد که به وکلا استقلال بیشتری در حرفهشان داد. با این حال، اصلاحات اخیر دولت چین در راستای این است که این حرفه را محدود کند، آن را با منافع حزب هماهنگ کند و وکلای «مدافع حقوق [بشر]» را سرکوب کند.[11]
چشمانداز حقوقی کنونی در چین پیچیده است. وکلای پابرهنه در ابتدا هدفشان توانمندسازی جوامع روستایی و ترویج ایدئولوژی حزب بود، اما اکنون مسائل حقوق بشری و نقش وکلای مستقل در دفاع از عدالت و آزادیهای مدنی به مسائل حیاتی تبدیل شدهاند. بسیاری از وکلا و فعالان توسط پلیس چین بازداشت یا بازجویی شدهاند و در رسانههای دولتی به عنوان «گروه مجرمان» معرفی شدهاند؛ امری که نگرانیها را درباره سرکوب بیسابقه از سوی مقامات چینی افزایش داده است.[12] از سوی دیگر، برخی وکلای دیگر با ارائه خدمات حقوقی رایگان توسط فعالان مدنی مخالف هستند، زیرا این کار برخلاف منافع آنها بوده و روابطشان با حزب حاکم را تضعیف میکند.
در ایران نیز چالشهای مشابهی وجود دارد؛ چراکه در این کشور نیز نمایندگی و دفاع حقوقی به دلیل اقدامات رژیم حاکم با موانعی متعدد روبرو است. در ایران نیز وکلا با محدودیتهایی مشابه چین مواجه هستند؛ جمهوری اسلامی دستگاه قضایی را کنترل و استقلال وکلا را محدود میکند و دسترسی وکلا به تمام اقشار جامعه نیز ناکافی است.[13] دفاع از مخالفان سیاسی یا بهچالشکشیدن پروندههای حساس میتواند به آزار و اذیت، تهدید و بازداشت وکلا منجر شود. انتقاد از مقامات یا نمایندگی از موکلان غیرمحبوب هم ممکن است به اقدامهای تلافیجویانه بینجامد. وکلایی که روی پروندههای مربوط به زندانیان سیاسی[14] یا مسائل حقوق بشری[15] کار میکنند با تهدید، آزار، لغو پروانه و زندانیشدن مواجه هستند.[16]
اهداف و مقاصد
وکلای ویکوان عمدتا بر ارائه کمکهای حقوقی و نمایندگی افرادی متمرکز هستند که به خدمات حقوقی دسترسی ندارند. فعالیتهای ویکوان به نوعی گسترش یافته است تا از گروههای آسیبپذیر در برابر سوءاستفادههای دولت دفاع کند، زیرا افراد و سازمانهای اجتماعی با افزایش آگاهی حقوقی به طور مکرر حقوق خود را در برابر مقامات در نظام سیاسی چین مطالبه میکنند. وکلای ویکوان و پابرهنه از اقشار آسیبپذیر حمایت میکنند و نمایندگی کارگران در برابر کارفرمایان، ساکنان روستایی در پروندههای مرتبط با مالیات، اختلافات مربوط به آلودگی محیط زیست، مصادره زمین، انتخابات کمیتههای روستا، روزنامهنگاران تحت سانسور و شهروندانی که از سیاستهای دولتی تبعیض دیدهاند را بر عهده دارند.[17]
این فعالان معمولا فعالیتهای خود را با هدف توانمندسازی حقوقی کشاورزان و جوامع روستایی آغاز کردهاند؛ شامل آموزش دانش حقوقی پایه، حل و فصل اختلافات از جمله میانجیگری و رفع اختلافات در جوامع خود و ترویج عدالت اجتماعی. در برخی موارد، این حرکت با ایدئولوژی حزب کمونیست پیوند خورده و هدف آن ترویج سیاستهای حزب در سطح محلی بوده است. در واقع، وکلای پابرهنه به عنوان پلی میان جمعیت روستایی و سیستم حقوقی عمل میکردند و نوعی دسترسی به عدالت را برای کسانی فراهم میکردند که بدون آن، هیچ امکانی نداشتند.[18]
بسیاری از وکلا و فعالان سالها با خشونتهای دولتی مواجه بودهاند، عمدتا به دلیل برجستهکردن فاصله فزاینده بین وعدههای دولت و واقعیت.[19] تلاشهای آنها به آگاهی فزاینده شهروندان از حقوق قانونیشان کمک میکند و به جوامع حاشیهنشین صدایی برای طلب عدالت در قبال شکایاتشان میبخشد. جنبش ویکوان همچنان نیرویی نوآورانه در محیط حقوقی چین است که امید به حفاظت بیشتر از حقوق مدنی و دسترسی عادلانه به عدالت را الهام میبخشد.
چن گوانگچنگ
ظهور وکلای پابرهنه را میتوان با چن گوانگچنگ نشان داد. چن در سال ۱۹۷۱ و در بحبوحه آشوبهای انقلاب فرهنگی دهه ۷۰ میلادی به دنیا آمد و زندگی او از همان ابتدا با چالشهای زیادی همراه بود. چن که با بینایی کامل به دنیا آمده بود، در پنجماهگی بهشدت بیمار شد؛ فقدان خدمات پزشکی باعث شد که او ظرف چند روز بینایی خود را از دست بدهد. یک تراژدی دیگر نیز خانواده را تحت تاثیر قرار داده بود؛ زمانی که خواهر بزرگتر چن پس از یک بیماری کوتاهمدت فوت کرد. چن و چهار برادر دیگر او دوران کودکی سختی را در فقر و گرسنگی سپری کردند. با وجود اینکه تا ۲۳سالگی بیسواد بود، اراده او باعث شد که در دبیرستان نابینایان چینگدائو ثبتنام کند. او در سال ۱۹۹۸ از این مدرسه فارغالتحصیل شد، اما به دلیل سیاستهای تبعیضآمیز افراد نابینا اجازه تحصیلات عالیه را نداشتند و این امر مانع از دریافت مدرک حقوق برای او شد.[20]
چن به عنوان یک فعال حقوقی، در سال ۲۰۰۵ توجه بینالمللی را جلب کرد؛ زمانی که او یک دادخواست دستهجمعی علیه شهری در استان شاندونگ تنظیم کرد و آنها را به سقط جنین و عقیمسازی اجباری برای اجرای سیاست تکفرزندی متهم کرد. پیشتر، او در سال ۲۰۰۰ توانسته بود ۷۹ روستا در شاندونگ را گرد هم آورد تا علیه یک کارخانه کاغذسازی آلاینده طوماری جمعآوری کنند؛ امری که در نهایت منجر به تعلیق فعالیت این کارخانه شد. تلاشهای او برای عدالت ادامه یافت؛ زمانی که دادخواست دستهجمعی دیگری علیه یک کلینیک تنظیم خانواده ثبت کرد و مدعی شد که آنها هزاران زن را تحت اجبار عقیم یا مجبور به سقط جنین کردهاند. چن گوانگچنگ به دلیل این پروندههای برجسته شهرت بینالمللی یافت و در نتیجه دیگر وکلای پابرهنه را نیز توانمند ساخت.[21]
فعالیتها
اهمیت وکلای پابرهنه در چین به این دلیل است که خدمات و مشاوره آنها نمیتواند توسط دیگر حرفهایها جایگزین شود. آنها نقشی حیاتی در ارائه نمایندگی حقوقی رایگان در مناطق روستایی و پذیرش پروندههای حساس اداری و سیاسی دارند که وکلای دارای مجوز اغلب به دلیل عواقب احتمالی از آنها اجتناب میکنند. این مدافعان حقوقی مردمی، همچنین نقش مهمی در ترویج عدالت اجتماعی و حفاظت از حقوق شهروندان ایفا میکنند و با شجاعت به مسائل بحثبرانگیز مانند تصرف غیرقانونی زمین، فساد، سوءاستفاده از قدرت و اختلافات زیستمحیطی میپردازند. علاوه بر طرح دعاوی در دادگاه، وکلای پابرهنه به شهروندان در تنظیم دادخواست و ارائه آن به مقامات دولتی نیز کمک میکنند. بر اساس یک نظرسنجی که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴ در مناطق روستایی استان هنان انجام شد، تعداد پروندههایی که وکلای پابرهنه به آن رسیدگی کرده بودند از پروندههای وکلای دارای مجوز بیشتر بود، امری که تاثیر آنها بر سیستم حقوقی را برجسته میکند.
جنبش و وکلای ویکوان نقش مهمی در دفاع از مسائل مختلف حقوق بشری در چین ایفا میکنند. یکی از حوزههای تمرکز آنها آزادی بیان است؛ جایی که آنها در دعاوی و فعالیتهای مدنی برای محافظت از افرادی که به اتهام براندازی محکوم شدهاند، درگیر بودهاند. چندین پرونده برجسته در این رابطه وجود دارد، از جمله پرونده لیو شیابو، یک روشنفکر اهل پکن که به مدت ۱۱ سال به اتهام تحریک برای براندازی زندانی شد. وکلای ویکوان همچنین برای تحقق استقلال قضائی مبارزه میکنند، کنترل وزارت دادگستری بر مجوز وکلا را به چالش میکشند و اصلاحاتی را برای تقویت حاکمیت قانون ترویج میکنند. علاوه بر این، آنها از حقوق شهروندانی که با تخلیه و مصادره زمین مواجه هستند نیز حمایت میکنند، همانطور که تلاشهای ژنگ انچونگ، وکیل اهل شانگهای ، نشان میدهد.[23] وکلای ویکوان به اقلیتهای قومی، از جمله تبتیها (پس از اعتراضات تبتیها در مارس ۲۰۰۸) کمکهای حقوقی ارائه میدهند. این وکلا همچنین از حقوق پیروان فالون گونگ در دعاوی و تبلیغات عمومی حمایت میکنند. نیز بهشدت از قربانیان ایدز، حقوق زنان، مسیحیان زیرزمینی و گروههای حاشیهای دیگر در سراسر چین حمایت میکنند؛ امری که تعهد آنها را به پیشبرد حقوق بشر و عدالت نشان میدهد.[24]
با بررسی اقدامات چن گوانگچنگ در چین، میتوانیم درک بهتری از کار وکلای پابرهنه پیدا کنیم. در سال ۲۰۰۰، چن به زادگاه خود دونگشیگو برگشت تا آلودگی زیستمحیطی شدیدی که توسط یک کارخانه کاغذسازی آلاینده ایجاد شده بود را حل کند. در دهه پیش از آن، این کارخانه آبهای سمی را به رودخانه منگ ریخته بود که موجب نابودی محصولات کشاورزی، حیات وحش و سلامت ساکنان پاییندست روستاها شده بود. در نتیجه، چن همراه با هممحلهایهای خود و ۷۸ جامعه مجاور تلاش کرد تا طوماری علیه این کارخانه آلاینده تنظیم کند. تلاشهای مصمم این افراد منجر به تعلیق عملیات مضر کارخانه و آرامش جوامع آسیبدیده شد.
فعالیتهای چن فراتر از مسائل زیستمحیطی بود. در مارس ۲۰۰۴، بیش از ۳۰۰ نفر از ساکنان دونگشیگو خواستار انتشار حسابهای روستا و حلوفصل مشکلات مصادره زمینهای حلنشده شدند. چن پیشقدم شد و به نمایندگی از آنها علیه دفتر امنیت عمومی در دادگاه شهرستان کینان شکایت کرد و بیتوجهی را به عنوان دلیل این حادثه مطرح کرد. در اوایل سال ۲۰۰۵، روند قانونی مربوط به این پرونده آغاز شد.
در همان سال روستاییان در لینیی، در منطقه شاندونگ، از چن کمک خواستند؛ برای مقابله با یک کمپین سختگیرانه و وحشیانه علیه خانوادههایی که تلاش میکردند از سیاستهای کنترل جمعیت «تکفرزندی» فرار کنند.[25] چن ماهها وقت خود را صرف مستندسازی موارد سقط جنین اجباری در مراحل پیشرفته بارداری و عقیمسازی زنانی کرد که از اطاعت از سیاست تکفرزندی امتناع کرده بودند. نتایج بررسیهای او در لینیی و مناطق روستایی اطراف نشاندهنده پیامدهای تلخ اجرای این سیاست بود. چن با استفاده از شواهد قانعکننده، به نمایندگی از زنان آسیبدیده شکایت دستهجمعی بیسابقهای علیه کارکنان برنامهریزی خانواده آن شهر تنظیم کرد. این چالش قانونی پیشگامانه توجه بینالمللی را جلب کرد و نقض حقوق بشر که با سیاست تکفرزندی انجام میشد را بیشتر آشکار ساخت.
دیدگاهها و رهبری
فعالان ویکوان از ارزشها و دیدگاههای خود، که بر دسترسی آزاد و رایگان به خدمات تمرکز دارد، انگیزه میگیرند و در عین حال به توسعه و بهبود چین کمک میکنند. همانند دیگر اعضای این جنبش، چن گوانگچنگ با چالشهای بزرگی روبهرو شد و مقاومت و پایداری فوقالعادهای از خود نشان داد. در اوایل حرفهاش به عنوان یک وکیل خودآموخته، یکی از آشنایان او بدبینانه نسبت به فعالیتهای اینچنینی ابراز تردید کرد و ادعا کرد که چین به دلیل استیلای شاخه اجرائی بر امور کشور سیستم قضائی مناسبی ندارد. چن علیرغم این موانع، تسلیم نشد و به مبارزه قانونی خود علیه تخلفات سیاست تکفرزندی ادامه داد.[26] یکی از دیدگاههای چن این است که برای رسیدن به یک جامعه قانونی بهتر، باید به ساختار سیاسی کلی توجه شود، چراکه او معتقد است نقض حقوق مردم به دلیل قدرت بیحد و حصر و نامتوازن حزب است که فاقد حاکمیت واقعی قانون است.[27]
به گفته چن، ماموریت او فراهمآوردن روشهای غیرخشونتآمیز برای مردم عادی جهت حل شکایاتشان بوده است تا حاکمیت قانون را در کشوری که به طور تصنعی ادعا میکند آن را در سایه حزب حاکم پذیرفته، برقرار کند. او بر این باور است که شهروندان باید درباره حقوق خود آگاه شوند و تشویق شوند که از خودشان دفاع کنند. از نظر چن، انقلاب فرهنگی در چین به اشکال مختلف ادامه داشته و جمعیت را به تسلیم در برابر حاکمیت حزب تهدید کرده است.
وکلای ویکوان از اهمیت پوشش رسانهای در روند مقابله با اقداماتی که به حقوق بشر آسیب میزنند، آگاه هستند. چن از رسانهها به شیوههای مختلف برای پیشبرد هدف خود استفاده کرده است، از جمله برای درخواست کمک برای محافظت از خانوادهاش در برابر آزار و اذیت. او در وبسایت چینیزبان باکسن ویدئویی منتشر کرد که از نخستوزیر خواسته بود شخصا وارد تحقیقات درباره یک سری اقدامات غیرقانونی از سوی افسران پلیس در سطح شهرستان و مقامات مسئول شود؛ اقداماتی که حقوق او را نقض کرده و بدون هیچ دلیل قانونی یا بدون حضور افسران با لباس رسمی به او آسیب رسانده بودند.[29] استفاده از رسانهها برای افزایش آگاهی عمومی در چین، جایی که رسانهها تحت کنترل حزب قرار دارند، رویکردی غیرمتعارف است. با اینکه فرار جسورانه چن از بازداشت خانگی و آزار و اذیت وحشیانه توسط پلیسهای لباس شخصی در استان شاندونگ به طور گسترده گزارش شده بود، رسانههای دولتی چین در این باره سکوت کردند؛[30] امری که دشواری دستیابی به اطلاعات بیطرف و جامع در شرایط محیط رسانهای کنترلشده چین را روشن میکند.
رهبری موثر اغلب نیازمند تشکیل یک تیم از فعالان و حامیان است. شجاعت و اقدامات چن حمایت گستردهای را برای او و هدفش جلب کرد. در سال ۲۰۱۱، شهروندان چینی حمایت خود از چن را با چاپ تیشرتهایی با تصویر او و ارسال عکسهایی از خود، در حالی که عینکهایی آفتابی مشابه عینکهای معروف او را بر صورت داشتند، نشان دادند. اما مقامات بارها خبرنگاران چینی و خارجی، وکلا و دیگرانی را که سعی در ابراز همبستگی با چن داشتند، مورد آزار و اذیت قرار دادند.[31]
وکلای ویکوان همچنین ایده جلب کمک و حمایت بینالمللی را پذیرفتهاند؛ چیزی که چن پس از رسیدن به ایالات متحده نیز بر آن تاکید کرد. او در جهت فعالیت در راستای بهبود سیستم قضائی چین و حقوق شهروندان این کشور از ایالات متحده خواسته بود که از اصول آزادی، دموکراسی و حاکمیت قانون خود و همبستگی با سایر دموکراسیها در مخالفت با حملاتی که حزب کمونیست چین انجام میدهد استفاده کند. [32]
واکنشها و دستاوردها
در حالی که جنبش وکلای پابرهنه و جنبش ویکوان حرکات نسبتاً جدیدی هستند، تا کنون پیشرفتهای قابل توجهی در افزایش آگاهی حقوقی در جوامع روستایی چین و جلب حمایت آنها به دست آوردهاند. تلاشهای چن نه تنها نتایج مثبتی برای موکلانش به همراه داشت، بلکه دیگران را نیز به تلاش برای ایجاد جامعهای عادلانهتر الهام بخشید. [33]
برای وکلایی مانند چن، مواجهه با موانع متعدد، از جمله آزار و اذیت دولتی و محدودیتها، و همچنین انتقاد از سوی وکلای دارای پروانه که نگران رقابت با وکلای پابرهنه هستند، امری غیرمعمولی نیست. اگرچه ابتدا کنشگران حقوقی جایگزین و غیررسمی، از جمله وکلای پابرهنه و کارکنان حقوقی، برای پاسخگویی به نیازهای مناطق روستایی تشویق شده بودند، اما اکنون این افراد تحت نظارت و کنترل بیشتری از سوی مقامات قرار دارند. از آنجا که وکلای پابرهنه اغلب با فساد و سوءاستفاده از قدرت مبارزه میکنند یا از قربانیان اخراجهای اجباری دفاع میکنند، به طور مکرر در معرض اقدامات تلافیجویانه و مجازات قرار میگیرند. فعالیت تاثیرگذار چن منجر به پیامدهای شدیدی، از جمله بازداشت خانگی، آزار و اذیت، ارعاب و زندان شد. به گفته یکی از مقامات حزب، او حتی به عنوان یک «ضد انقلاب» معرفی شده بود: یک برچسب شوم به جا مانده از دوران مائو که معمولا منجر به مرگ میشد. حوادث فوق، چالشها و خطرات عظیم مربوط به پیگیری عدالت و دفاع از حقوق بشر در چین را نشان میدهند.[34]
حتی در زمان شدتگرفتن آزار و اذیتها، اقدامات مستمر چن بهسرعت شتاب بیشتری گرفت. نتیجه اینکه تعدادی از رسانههای برجسته، از جمله نیویورک تایمز و گلوب اند میل، به طور گستردهای محاکمه او را پوشش دادند و ناظران، حکم صادره از سوی دادگاه را زیر سوال بردند. دولت بریتانیا در گزارش حقوق بشر خود به پرونده او اشاره کرد، و عفو بینالملل او را به عنوان یک زندانی عقیدتی به رسمیت شناخت. همچنین، پروندههای ویکوان توجه جهانی را به برخورد حکومت چین با حقوق مدنی و بشری جلب کرد و تضاد آشکار بین ایده «جامعه هماهنگ» وعدهدادهشده و برخورد شدید با معترضان مسالمتآمیز را نمایان ساخت؛ بهویژه زمانی که چن پس از آزادی در سال ۲۰۱۰ همچنان تحت بازداشت خانگی، نظارت و بدرفتاری قرار داشت.
داستان الهامبخش چن و فعالیتهای حقوقیاش، او را به یک قهرمان مردمی در شاندونگ تبدیل و تعداد فزایندهای از طرفداران و حامیان را جذب کرده است.[35] علیرغم خطرات و مخالفت مقامات چینی، برخی از حامیان با شجاعت سعی کردند به او کمک کنند. کریستین بیل، بازیگر شناختهشده سینما که تحت تاثیر پیام چن قرار گرفته بود،[36] سعی کرد با او ملاقات کند، اما ماموران امنیتی چین از ملاقات او جلوگیری کردند.[37] پس از فرار شگفتانگیز چن از بازداشت خانگی در آوریل ۲۰۱۲، با وجود شکستهشدن پایش در حین این فرار، او به سفارت ایالات متحده در پکن رسید.[38] فعالان مدافع حقوق بشر در کمک به او برای رسیدن به سفارت نقشی حیاتی ایفا کردند؛ جایی که ایالات متحده به دلایل انسانی به او و خانوادهاش تابعیت اعطا کرد. پس از آن، چن در موسسات پژوهشی مختلف، از جمله موسسه ویتراسپون و دانشگاه کاتولیک آمریکا مشغول به کار شد.
سرنوشت حامیان و فعالان همکار چن همواره نگرانکننده بوده است؛ چرا که برخی از افراد ناپدید شده و دیگران تحت بازداشت خانگی قرار گرفتهاند. یوان ویجینگ، همسر چن، تهدید شد و مورد آزار قرار گرفت تا وادار شود پیامی به چن ارسال کند تا سفارت آمریکا را ترک کند.[39] این وضعیت بهوضوح نشان میدهد که فعالان مدافع حقوق بشر و عدالت در چین هر روز با چه مشکلات و خطراتی مواجه هستند.
چن در مارس ۲۰۱۵ خاطرات خود را با عنوان «وکیل پابرهنه» منتشر کرد و از آن زمان مقالات متعددی نیز منتشر کرده است. او در سال ۲۰۱۳ ادعا کرد که دانشگاه نیویورک به دلیل فشارهای دولت چین مجبور به کنارگذاشتن او شده است؛ ادعایی که دانشگاه آن را رد کرده است. برخی از حامیان قبلی او نگرانیهایی درباره ارتباط او با شخصیتهای مسیحی محافظهکار و فعالان ضد سقط جنین ابراز کردهاند. در مقابل، او بر اهمیت اقدامات کوچک در دفاع از حقوق بشر تاکید کرده است. در طول سالها، چن جوایز معتبر متعددی دریافت کرده است؛[40] از جمله جایزه رامون مگسایسای در سال ۲۰۰۷، جایزه دموکراسی از بنیاد ملی دموکراسی در سال ۲۰۰۸، و جایزه حقوق بشر از سازمان «نخست، حقوق بشر» (Human Rights First) در سال ۲۰۱۲.
نتیجهگیری
جنبش ویکوان و وکلای پابرهنه نقش مهمی در افزایش آگاهی قانونی و جلب حمایت در مناطق روستایی چین ایفا کردهاند. دولت و بعضی وکلای دارای پرونده وکالت، آنها را اذیت کرده و محدود میکنند. با وجود مواجهه با چالشها، این فعالان حقوقی بر ماموریت خود برای توانمندسازی مردم عادی و ترویج حاکمیت قانون، حتی در سیستمی که به طور غیرواقعی ادعای پذیرش آن را دارد، پافشاری میکنند. چن گوانگچنگ به عنوان یک قهرمان مردمی، سوءاستفادههای رایج در اجرای سیاست تکفرزندی را افشا کرد و در نتیجه با آزار و اذیت روبهرو شد. این امر منجر به پناهندگی او به سفارت ایالات متحده و در نهایت دریافت تابعیت آمریکا شد. اگرچه او توانست فرار کند، اما حامیان و فعالانی که به او کمک کردند، تحت سرکوب قرار گرفتند. به عنوان نماد استقامت در برابر یک سیستم سرکوبگر، شجاعت و فداکاری چن او را به نماد شجاعت و فداکاری تبدیل کرد.
شباهتهای قابل توجهی بین تمرکز قدرت در چین و رژیم حاکم بر ایران وجود دارد. جنبش ویکوان، وکلای پابرهنه و بهویژه چن گوانگچنگ درسهای ارزشمندی ارائه میدهند. آنها نشان میدهند که در حالی که تخصص قانونی مفید است، آگاهی ابتدایی از حقوق قانونی میتواند شهروندان را قادر سازد تا از حقوق خود دفاع کرده و بهطور موثر با سیاستهای سرکوبگرانه مقابله کنند. در تجربه چن، اهمیت ایجاد شبکههای حمایتی مشهود است، زیرا او با کمک چنین شبکهای جامعه خود را بسیج کرد و بعدا از آن برای فرار از بازداشت خانگی کمک گرفت. لازم به ذکر است که حمایتهای بینالمللی، بهویژه از سوی رسانهها و شخصیتهای برجسته مانند کریستین بیل در مورد چن، نقشی حیاتی در تقویت تاثیر فعالان مدافع حقوق بشر ایفا میکند. با این حال، برای رسیدن به یک راهحل صلحآمیز و عادلانه در مسائل حساسی مانند سقط جنین، استقامت، پشتکار و هدایت دقیق مورد نیاز است. پیچیدگی فعالیتهای حقوقی و حمایتگری، چالشهای پیش پای فعالان مدنی را برجسته میکند، اما همچنین اهمیت فداکاری و عزم آنها در ترویج حقوق بشر و عدالت برای همه را نمایان میسازد.
[1]. Chen Guangcheng.
[2]. Shandong.
[3]. Barefoot lawyers.
[4]. Weiquan movement.
[5]. China’s barefoot doctor: past, present, and future, The Lancet.
[6]. Chinese Human Rights Lawyers Under Assault, Teng Biao Saturday, Washington Post, July 25, 2009.
[7]. Hualing Fu and Richard Cullen. “Weiquan (rights protection) lawyering in an authoritarian state: Building a culture of public-interest lawyering.” The China Journal 59 (2008): 111-127.
[8]. Glenn Tiffert. “Socialist Rule of Law with Chinese Characteristics (Chapter 4) – Socialist Law in Socialist East Asia.” Cambridge Core, 28 July 2018.
[9]. Andrew Jacobs and Chris Buckley. “China Targeting Rights Lawyers in a Crackdown.” The New York Times, 22 July 2015.
[10]. Julia Lovel. “The Barefoot Lawyer by Chen Guangcheng Review – a Story of Imprisonment, Escape and Tenacity.” The Guardian, 23 Apr. 2015.
[11]. Teng Biao. “Chinese Human Rights Lawyers Under Assault.” The Washington Post, 25 July 2009.
[12]. Jennifer Dugan. “China Targets Lawyers in New Human Rights Crackdown.” The Guardian, 13 July 2015.
[13]. «گزارش مجلس: ایران از نظر دسترسی به وکیل جزو ضعیفترین کشورهاست.»، رادیو فردا، ۱۸ مهر ۱۴۰۰.
[14]. “Iran: Detainees Denied Fair Legal Representation.” Human Rights Watch, 28 Mar. 2016.
[15]. “Human Rights Violations against Lawyers in Iran.” The Law Society, 21 May 2018.
[16]. Golnaz Esfandiari. “The Farda Briefing: Iran Intensifies Pressure on Independent Lawyers.” RadioFreeEurope/RadioLiberty, 17 May 2023.
[17]. Hualing Fu and Richard Cullen. “Weiquan (rights protection) lawyering in an authoritarian state: Building a culture of public-interest lawyering.” The China Journal 59 (2008): 111-127.
[18]. China’s barefoot doctor: past, present, and future, The Lancet.
[19]. Minky Worden. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[20]. Weinger, Mackenzie. “10 Things about Chen Guangcheng.” POLITICO, 5 Mar. 2012.
[21]. Worden, Minky. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[22]. Ian Johnson. “When the Law Meets the Party.” ChinaFile, August 17, 2017.
[23]. Human Rights Watch. “China: Tenant Rights Advocate Arbitrarily Jailed.” Human Rights Watch, 19 Dec. 2003.
[24]. Hualing Fu and Richard Cullen. “Weiquan (rights protection) lawyering in an authoritarian state: Building a culture of public-interest lawyering.” The China Journal 59 (2008): 111-127.
[25]. Minky Worden. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[26]. Julia Lovel. “The Barefoot Lawyer by Chen Guangcheng Review – a Story of Imprisonment, Escape and Tenacity.” The Guardian, 23 Apr. 2015.
[27]. Chen Guangcheng. “The Law under the CCP Is a ShamC.” Public Discourse, 31 Mar. 2023.
[28]. Julia Lovel. “The Barefoot Lawyer by Chen Guangcheng Review – a Story of Imprisonment, Escape and Tenacity.” The Guardian, 23 Apr. 2015.
[29]. Minky Worden. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[30]. Ibid.
[31]. Julia Lovel. “The Barefoot Lawyer by Chen Guangcheng Review – a Story of Imprisonment, Escape and Tenacity.” The Guardian, 23 Apr. 2015.
[32]. Lily Kuo. “Chen Guangcheng: Escaped Dissident Says Vote Trump to Stop Chinese ‘Aggression.’” The Guardian, 27 Aug. 2020.
[33]. Minky Worden. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[34]. Julia Lovel. “The Barefoot Lawyer by Chen Guangcheng Review – a Story of Imprisonment, Escape and Tenacity.” The Guardian, 23 Apr. 2015.
[35]. Minky Worden. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[36]. Steven Jiang. “‘Batman’ Star Bale Punched, Stopped from Visiting Blind Chinese Activist.” CNN, 17 Dec. 2011.
[37]. Amnesty International. “Chen Guangcheng and Christian Bale.” Amnesty International, 18 May 2020.
[38]. Julia Lovel. “The Barefoot Lawyer by Chen Guangcheng Review – a Story of Imprisonment, Escape and Tenacity.” The Guardian, 23 Apr. 2015.
[39]. Minky Worden. “Who Is Chen Guangcheng?” Human Rights Watch, 28 Oct. 2020.
[40]. Mackenzie Weinger. “10 Things about Chen Guangcheng.” POLITICO, 5 Mar. 2012.
[41]. Chen Guangcheng. “The Barefoot Lawyer.” Chen Guangcheng. Pan Macmillan. Accessed 1 Aug. 2023.