باورش بسیار سخت است که در کشور هنوز مدارسی وجود داشته باشند که نه دیواری دیوارند و نه حیاط و نه آبخوری دیگر امکانات بسیار معمولی یک مدرسه. اما این مدارس کپری هنوز در استان سیستان و بلوچستان وجود دارند. در برخی ار روستاهای شهرستان ایرانشهر و با وجود فاصله تنها ۶۰ کیلومتر از خود شهرستان، دانشآموزان در اتاقکهای حصیری درس میخوانند که امکانات تحصیلی و رفاهی آنها در یک تکه موکت پهن شده در کف کلاس خلاصه میشود.
«محمدعلی روهینا» کارشناس مسئول آموزش ابتدایی آموزش و پرورش شهرستان ایرانشهر در اینباره میگوید: «سه روستا به نامهای «مسی مچ» در حوزه «حنظران» و روستای «رودبالو» و «متکان» در فاصله ۶۰ کیلومتری این شهرستان قرار دارند که متاسفانه دانشآموزان پایه ابتدایی آن در کپر تحصیل میکنند. با توجه به فرا رسیدن فصل سرما و نبود امکانات گرمایشی در داخل مدارس کپری دانشآموزان این مناطق در شرایط سختی به سر میبرند. در حال حاضر بیش از ۷۰ نفر از دانشآموزان روستاهای توابع شهرستان ایرانشهر در هوای سرد و در کپر تحصیل میکنند که نیاز است هر چه زودتر به یاری این بچهها شتافت.»
روهینا به ترک تحصیل این دانشآموزان نیز اشاره میکند و میگوید که نبود مدارس شبانهروزی راهنمایی در این مناطق و عدم تمکن مالی مردم موجب شده است که دانشآموزان فقط تا کلاس ششم ابتدایی به تحصیل ادامه بدهند و سپس ترک تحصیل کنند.
در سیستان و بلوچستان به گفته خود مسئولین هنوز ۵۰ مدرسه کپری و ۸۰۰ مدرسه خشت و گلی وجود دارد. مدارسی که نه محل تحصیل بلکه تهدیدی دائمی برای جان دانشآموزان هستند. «عبدالعزیز بلوچزهی» رییس شورای اسلامی سیستان و بلوچستان از وضعیت فیزیکی مدارس در بلوچستان شکایت بسیار دارد و میگوید: « مدارس غیر استاندارد از مدارس خشت و گلی گرفته تا مدارس کپری در بخشهای مختلف استان وجود دارند. من به صورت ویژه اطلاع دارم که اکنون در شهرستانهای کنارک و نیکشهر مدارس کپری موجود هستند. مدارس خشتی و گلی نیز در این مناطق وجود دارند که موجب نگرانی شدهاند. ما نگران هستیم که سقف این مدارس با بارش باران فرو بریزد. وضعیت این مدارس نگرانکننده است و پیگیری بازسازی و بهبود شرایط فیزیکی آنها ضروری است.»
مدارسی که با وزش باد میریزند!
راه حل مسئولین استان نیز برای برخی از این مدارس کپری، استفاده از «کانکس» است. به گفته «علیرضا راشکی»- مدیر کل نوسازی و تجهیز مدارس استان سیستان و بلوچستان- اداره کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس سیستان و بلوچستان آمادگی آن را دارد که با هماهنگی فرمانداریها و بخشداریها چنانچه روستایی از مدرسه کپری استفاده میکند نسبت به ساخت مدرسه و در صورت لزوم نصب کانکس مبادرت ورزد.
اما عجیب آنجاست که حتی همین کمک محدود و ابتدایی نیز با دستاندازیهایی انجام میگیرد و یا اصلا صورت نمیپذیرد .«یک دستگاه کانکس به مدرسه روستای مسی مچ با هماهنگی آموزش و پرورش ایرانشهر اختصاص داده شده که تاکنون به دلیل نبود بودجه حمل از سوی مدیریت آموزش و پرورش ایرانشهر انتقال آن به روستای مسی مچ با تنگنا مواجه شده است.»
مشکل فقط مدارس کپری نیستند. ساختمانهای بسیاری از مدارس در سیستان و بلوچستان قدیمی هستند و فاقد امنیت لازم. راشکی در این باره میگوید: «حتی با وزش باد و زلزله ۲ ریشتری به شدت نگران فرو ریختن ساختمان و سلامت دانشآموزان میشویم، زیرا که بسیاری از مدارس در این استان غیر استاندارد هستند.» بنا به اعتراف او بیش از ۵۰ درصد مدارس این استان استحکام کافی را ندارند و بازسازی آنها حمایت دولت و خیرین را میطلبد.
در واقع براساس گفته خود مسئولین استانی، تعداد ۱۱ هزار کلاس در این استان نیز نیاز به ترمیم اساسی دارند. در کنار این مساله طبق تخمینی که خود مسئولان استانی میزنند، برای رسیدن به میانگین کشوری نیاز به ساخت ۸۰۰هزار متر مربع فضای آموزشی در سیستان و بلوچستان وجود دارد که این خود البته هزینه و بودجهای هنگفت را میطلبد.
ضریب پایین تحصیل در سیستان و بلوچستان
مشکل فقط در ساختار فیزیکی مدارس نیست. به دلایل گوناگون اقتصادی، فرهنگی، آموزشی، ضریب تحصیل دانشآموزان در سیستان و بلوچستان -در ردههای متفاوت تحصیلی- نیز از متوسط کشوری پایینتر است. «علیرضا نخعی» مدیر کل آموزش و پرورش این استان در اینباره میگوید: « بیش از ۵۶ هزار دانشآموز در حال حاضر در استان در بیش از ۲۴ هزار کلاس درس در حال تحصیل هستند. نرخ پوشش مقطع پیش دبستانی استان ۱۲ درصد است، یعنی از هر ۱۰۰ کودک ۱۲ نفر موفق به گذراندن دوره پیش دبستانی میشوند. پوشش تحصیلی دوره دبستان نیز در استان ۹۰ درصد است در حالی که این رقم در کشور ۹۷ درصد بوده که با توجه به این آمار، بیش از ۲۷ هزار نفر بازمانده از تحصیل در این مقطع در استان وجود دارد.»
نخعی به نرخ پایین پوشش تحصیلی در دوره متوسطه و همچنین در مدارس غیرانتفاعی اشاره کرد و گفت: «نرخ پوشش تحصیلی دوره متوسطه در استان ۷۶ درصد است و این رقم در کشور میانگین ۸۷ درصدی دارد که نسبت به نرم کشوری حدود ۱۲ درصد فاصله داریم، یعنی بیش از ۲۰ هزار نفر در استان موفق به گذران دوره متوسطه نمیشوند. میانگین تحصیل دانشآموزان استان در مدارس غیرانتفاعی چهار درصد است که این رقم در کشور بیش از ۸ درصد است.»
مشکل سوءتغذیه بین دانشآموزان محروم سیستان و بلوچستان
دانشآموزان استان سیستان و بلوچستان به صورت جدی با مشکل سوءتغذیه نیز رو به رو هستند. «سید مهدی طباطبایی» -معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان- درباره مشکل تغذیه در بین دانشآموزان این استان میگوید: «شاخصهای سوءتغذیه در سیستان و بلوچستان دو برابر استانهای کشور است و متاسفانه دسترسی به غذای سالم مورد نیاز در استان برای همگان امکانپذیر نیست.» او به این نکته اشاره میکند که ۲۰ درصد کودکان زیر پنج سال در سیستان و بلوچستان دچار سوءتغذیه هستند و به عارضههای لاغری، کم وزنی و کوتاه قدی دچار شدهاند و وضعیت امنیت غذایی را در این استان در مرز هشدار میداند.
«ملیحه غریبی» عضو هیئت علمی دانشکده پزشکی دانشگاه آزاد نیز به مورد از حال رفتن دانشآموزی سر کلاس اشاره میکند و میگوید: « علت این واقعه نشان داد که دانشآموز از ۲۴ ساعت قبل چیزی نخورده و یک عدد تخممرغ تنها خوراکی بوده که ظهر روز قبل مصرف کرده است. متاسفانه بسیاری از کودکان و دانشآموزان این استان اکنون در چنین شرایطی به سر میبرند و چنین تغذیهای دارند. بیشتر ساکنان این مناطق از درآمد بسیار پایینی برخوردار هستند بهطوری که فقط با درآمد یارانهها زندگی میکنند و به همین دلیل سوءتغذیه میان این خانوارها بیشتر مشاهده میشود.»
نبود امنیت جانی و روانی برای معلمان مدارس
و البته این تنها دانشآموزان نیستند که با انواع مشکلات امنیتی و آموزشی و غذایی درگیر هستند. معلمان بلوچستان نیز از امنیت جانی و روانی برخوردار نیستند. در فروردین امسال یکی از معلمان در منطقه «سرباز» بر اثر اصابت چندین گلوله کشته شد. همچنین یک معلم جوان با نام «رضا سرگزی» نیز در مهر ماه سال جاری توسط اشرار مسلح در یکی روستاهای قصرقند در جنوب استان سیستان و بلوچستان کشته شد.
«محمد» که یکی از فرهنگیان سیستان و بلوچستان است، درباره این مساله میگوید: «در حال حاضر بسیاری از معلمان از ترس، درهای کلاس را قفل میکنند و هر لحظه در انتظار هستند تا یک شروری دیگر بر روی آنها اسلحه بکشد. متاسفانه امنیت روانی معلمان به خصوص در مناطق جنوبی استان به هم ریخته است و این موضوع خود به افت آموزشی دامن می زند.»
«حلیمه عالی» نماینده مردم زابل در مجلس شورای اسلامی درباره کشته شدن معلم جوان- رضا سرگزی- به ناامن بود فیزیکی مدرسه محل تدریس این معلم اشاره میکند و میگوید: «جناب آقای رئیس جمهور و دولتمردان و نمایندگان محترم و مردم شریف ایران عدالت آموزشی یعنی چه؟ در مدرسهای که این معلم عزیز به شهادت رسید و اکثر مدارس روستاهای استان ما حصار ندارد چه رسد به سرایداری و سایر مسائلی که در عدالت آموزشی مطرح است. مسئولان امنیتی چرا نقش معتمدین و ریش سفیدان منطقه را در ایجاد امنیت در نظر نمیگیرد و از آنها کمک نمیخواهید.»