روز جهانی بدون دخانیات
«مرتضی» میگوید که در دوران سیگاری بودن نمیتوانست زندگیاش را لحظهای بدون سیگار تصور کند. او که علاوه بر سیگار، مواد مخدر هم مصرف میکرد درباره نوع سیگاری بودنش میگوید: «من خودم شخصی بودم که فقط در سه وعده سیگارم خاموش میشد. زمانی که خواب بودم، هنگام غذا خوردن و وقتی در کنار پدرم بودم. در غیر این صورت بدون اغراق سیگارم همیشه روشن بود. بهتر بگویم مرض روشن نگاه داشتن سیگار داشتم.» اما اکنون مرتضی با عضویت در یک انجمن ترک سیگار، علاوه بر مواد مخدر، سیگار را هم ترک کرده است. نهادهای بسیاری در ایران و جهان برای کاهش مصرف سیگار در تلاش هستند. سازمان بهداشت جهانی (WHO) یکی از این نهادهای بزرگ، مهم و تاثیرگذار است که در راستای بهداشت و سلامت جهانی فعالیت میکند.
این سازمان درباره مصرف بالای سیگار و مواد دخانی نگرانیهای بسیاری دارد. به گفته این سازمان «اپیدمی دخانیات» در جهان، سالانه نزدیک به شش میلیون نفر را میکشد که بیشتر از ۶۰۰ هزار نفر از این مرگ و میر مربوط به کسانیست که تنها بوی سیگار و مواد دخانی را استنشاق میکنند و خود مصرفی ندارند و در واقع در معرض دود قرار میگیرند. به گفته این سازمان اگر کاری صورت نگیرد سالانه بیشتر از هشت میلیون در طی ۱۵ سال آینده خواهند مرد و مساله اینجاست که بیشتر از ۸۰ درصد از کسانی که کشته خواهند شد در کشورهایی با درآمد کم یا درآمد متوسط زندگی میکنند.
این سازمان روز آخر ماه مِی در هر سال را به عنوان «روز جهانی بدون دخانیات» نامگذاری کرده است. در این روز و در ارتباط با این نامگذاری این سازمان سعی میکند تا خطرات بهداشتی مرتبط با مصرف دخانیات را برجسته کند و به بحث سیاستهای موثر برای کاهش مصرف دخانیات بپردازد. در واقع این نامگذاری از آن روست تا جهانیان به مضرات دخانیات بیشتر پی ببرند و مصرف آن را تقلیل دهند. امسال شعار سازمان بهداشت جهانی برای روز جهانی بدون دخانیات، «توقف تجارت غیرقانونی محصولات دخانی» است. به گفته این سازمان این تجارت غیرقانونی تنها مختص به کشورهای ثروتمند نیست و تقریبا تمام کشورهای سراسر دنیا را در بر میگیرد. این سازمان تجارت غیرقانونی محصولات دخانی را «یک نگرانی عمده جهانی» میداند.
رابطه سیگار و بیماریهای سخت و کشنده
این نگرانیها درباره سیگار و مصرف بالای آن تنها مختص سازمان بهداشت جهانی نیست! اکثر ما ایرانیان در دوران کودکی و نوجوانی خود پند پدران و مادران و بزرگترهای خود را به یاد داریم که به ما توصیه میکردند از مصرف سیگار دوری کنیم. بسیاری از آنان درست یا نادرست میپنداشتند که سیگار مقدمهایست برای مصرف مواد مخدر سنگین، و کم کم اعتیاد به آن مواد نیز میتواند در این مسیر رخ نشان دهد. اما اگر هم بین مصرف سیگار و مصرف مواد مخدر ارتباط خاصی وجود نداشته باشد، در این شکی نیست که خود سیگار مضرات فراوانی برای انسان دارد. خود فرد سیگاری به کنار، یک فرد سیگاری میتواند به بقیه نیز آسیب وارد کند. یک زوج جوان را تصور کنید که با هزار آرزوی شیرین تصمیم میگیرند فرزندی به دنیا بیاورند. اما بنا به مطالعات پزشکی اگر مادر باردار رعایت جنین خود را نکند و سیگار بکشد، رشد جنین خود را کندتر میکند. وزن حدود پنج درصد از نوزادانی که مادر سیگاری دارند از دو و نیم کیلو کمتر است و همچنین کشیدن سیگار رشد بخشهای مرکزی اعصاب نوزاد را به تعویق میاندازد.
دکتر نصیر دهقان، استاد دانشگاه و عضو «انجمن مبارزه با استعمال دخانیات»، درباره رابطه سیگار و سرطان از آماری تکاندهنده سخن میگوید: «آنگونه که آمارها نشان میدهند که از هر ۱۰ نفری که به سرطان ریه مبتلا میشوند، ۹ نفر آنها معادل ۹۰ درصد سیگاری بودهاند و از هر هشت نفری که به علت این بیماری فوت میکنند، هفت نفر معادل ۸۷ درصد سیگار مصرف میکردهاند که آماری بسیار هشداردهنده است. این آمار زمانی تأملبرانگیزتر هم میشود که بدانیم مردان سیگاری حدود ۲۰ برابر مردان غیرسیگاری در معرض ابتلا به سرطان ریه قرار دارند و این آمار در مورد زنان پنج برابر است.» درباره ضررهای سیگار بسیار میتوان گفت، «موسسه تحقیقات، درمان و آموزش سرطان» درباره سیگار و ترک آن اطلاعات خوبی در اینجا دارد که میتوان به آن مراجعه کرد. اما کافیست بدانیم که امروزه ثابت شده است که سیگار یا خود سرطانزاست یا اینکه به رشد سرطان کمک میکند. سیگار کشیدن موجب به وجود آمدن سرطانهای «ریه، مری، حنجره، گلو، کلیه، مثانه، لوزالمعده، معده، و گردن رحم، و همچنین لوسمی میلوئیدی حاد» میشود.
«بابک» که خودش را یک «دهه پنجاهی» میداند درباره بیماری سرطان خود و ترک سیگار تجربه خوشایندی دارد. او در اینباره میگوید: « من شش سال قبل از اینکه سرطان بگیرم، بعد ۱۸ سال سیگار کشیدن را ترک کردم. سوای پیشرفت علم پزشکی و کمک روحی اطرافیان و جنگ خودم با این بیماری یکی از مسائلی که مرا امروز زنده نگاه داشت همین ترک سیگار بود. متاسفانه به خاطر شیمی درمانی دکتر من به من اخطار داده بود که اگر ریههای من بر اثر سیگار کشیدن ضعیف شده باشند احتمال مرگ من در دوران شیمی درمانی به علت ضعیف بودن ریه من در برابر مواد شیمیاییِ شیمی درمانی از درصد بالاتری برخوردار خواهد بود که خوشبختانه بعد از آزمایش ریه متوجه شدند که ترک سیگار من به موقع بود و شش سال ترک سیگار به اندازه کافی این قدرت را به ریههای من داده بود که در برابر عوارض شیمی درمانی تحمل داشته باشند.»
سن مصرف سیگار در ایران به زیر ۱۸ سال رسیده است!
چندروز پیش معاون بهداشت وزرات بهداشت اعلام کرد که سالانه بیش از ۶۰ هزار سیگاری در ایران بر اثر مصرف سیگار میمیرند و سن مصرف سیگار در ایران به زیر ۱۸ سال رسیده است. دکتر علی اکبر سیاری در نشست خبری «هفته بدون دخانیات» اعلام کرد که سالانه حدود ۶۵ میلیارد نخ سیگار در کشور مصرف میشود و سالانه ۶۵ هزار نفر به علت استعمال دخانیات فوت میکنند که ۵۰ درصد از این مرگ و میر، به صورت مستقیم به مصرف سیگار مربوط میشود. نکته جالب توجه سخنان معاون بهداشت وزارت بهداشت این بود که: « از شش میلیون مرگ بر اثر استعمال دخانیات، ۶۰۰ هزار مرگ به دلیل دود دسته دوم دخانیات یا همان استنشاق تحمیلی دود سیگار فوت میکنند.»
اما سخنان علی اکبر سیاری در ارتباط با شعار امسال سازمان بهداشت جهانی نیز قرار داشت. معاون وزارت بهداشت نیز از ریشهکنی تجارت غیرقانونی مواد دخانی در ایران سخن گفت و اعلام کرد که پروتکل ریشهکنی این تجارت مرگآور در انتظار تصویب مجلس شورای اسلامی است. او تجارت غیرقانونی سیگار را تنها مختص به ایران ندانست اما به این مساله اشاره کرد که هرچه درآمد کشوری کمتر باشد، میزان قاچاق آن بیشتر است و هرچه درآمد کشوری پایینتر، قیمت سیگار آن نیز پایینتر است. به گفته او در ایران طبق آمار حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد سیگار به صورت قاچاق وارد میشود. او فساد موجود در کشور را نیز یک عامل افزایش مشکل در این زمینه دانست و گفت: «هرچه در کشور فساد بیشتر باشد، قاچاق نیز افزایش مییابد و حمایتهای رسمی و غیررسمی از قاچاق میزان آن را افزایش میدهد. بنابراین رعایت و شفافیت قانون یکی از عوامل موثر در میزان قاچاق است.»